Rodosdagi haykal aE" Artemida ibodatxonasining kenja zamondoshi va raqobatdoshi.  Bu noyob haykalni Rodos orolining xaloskori sifatida ardoqlashgan. Miloddan avvalgi III asrda Makedoniyalik Iskandarning nevarasi Demetriy Poliorket Kichik Osiyo bagaE~ridagi goaE~zal orol Rodosni qaytadan oaE~z saltanatiga kiritish uchun harakat qilib koaE~radi. Yigirma mingdan ortiq saralangan askarlar, oaE~sha davr uchun zamonaviy boaE~lgan qurollar bilan orolni qamal qiladi. Tarixchilarning qaydlarida qariyb toaE~rt oy davom etgan, deya taaE?kidlangan ushbu jangda Demetriy deyarli yaxshi natijaga erisha olmaydi. Qaytanga qoaE~shin orasida norozilik boshlanib, katta-kichik zobitlar uyga qaytishni talab qiladilar. Shunda shoh eng soaE~nggi chora aE" Rodos shahri qalaE?a devorlarini buzish uchun Yunonistonning eng mohir qurolsozlari tomonidan kashf qilingan ulkan jez toshotarni Peloponnesdan keltirishni buyuradi. Yaqin Sharq, Suriyadagi shaharlarni zat etishga qoaE~l kelgan toshotarning bu toshloq orolda qanday natija berishi hali nomaaE?lum edi. Shuning uchun ham baaE?zi bir tajribali sarkardalar shohni fikridan qaytarishga urinadilar.  Biroq qaysarlikda bobosidan oaE~tadigan Poliorket qurilmani orolga olib keltiradi va shu bahonada isyonchilarni vahimaga solishni ham koaE~ngliga tugadi. 

Biroq uch ming toaE~rt yuz askar qoaE~l kuchi yordamida harakatlantirgan ulkan devorbuzar bilan qilingan qamal ham kutilgan natijani bermaydi. Endi dengizda yomgaE~irlar mavsumi boshlanib, qitaE?adan keladigan oziq-ovqat ortilgan kemalar qatnovi ham siyraklasha boshlagandi. Shunda, Poliorket kelgusi bahorda albatta qaytajagini taaE?kidlab boshi egik holda orolni tark etadi.

Ketayotib, buyuk sarkardaning nomunosib nevarasi oaE~zi olib keltirgan qurolni orol qirgaE~ogaE~ida qoldiradi. Bu noyob qurilma ham oaE~z davrining bir moaE?jizasi edi. Zero undan otilgan xarsang yoki  yonib turgan neft toaE~la xum har qanday qalaE?a devorini bir zarbada tesha olardi. Bu, albatta, uning qaerga, qay tarzda joylashtirilganiga ham bogaE~liq edi. Bundan tashqari orolliklarning quyosh maaE?budi Geliosga qilgan iltijolari ham ularni bunday katta xarsangotarning zarbalaridan asrab qolgandir.

QirgaE~oqdagi ulkan metall qurilmani Rodos ahli savdogarlarga pullaydilar. Aytishlaricha, rodosliklar uni Troya otidek qabul qilib juda ardoqlashgan. Shuning uchun boaE~lsa kerak, uni savdogarlar talab qilgan narx aE" oaE~sha davr uchun juda katta pul aE" 300 talant temir va 500 talant jezga almashishga rozi boaE~lganlar.

Shahar keksalari bu pulga orol xudosi boaE~lgan Geliosga atab haykal yasatmoqchi boaE~lishadi. Bu vazifani mashhur haykaltarosh Xaresga topshiradilar. Buyurtmaga koaE~ra, maaE?bud-xudo haykali uning shahar ahliga qilgan karamidek haybatli boaE~lishi lozim edi. Haykaltarosh va shogird Lisippa ishga kirishadilar. Uzoq vaqt olib borilgan mashaqqatli mehnatlardan soaE~ng Geliosning haykali tayyor boaE~ladi. U yunonlarning oliy xudosi Zevs singari oaE~tirgan holatda emas, aksincha tik turgan norgaE~ul yigit shaklida qad koaE~taradi. U haqiqatdan ham haybatli edi. Agar 36 metrlik qad-basti bor haykalni koaE~rsa, hozirgi zamon odami ham shubhasiz hayratdan yoqa ushlardi. 

Xares tik turgan holatdagi haykalning, seysmik noqulay joyda turishi uzoqqa choaE~zilmasligini yaxshi tushunardi. Shuning uchun u haykalni uch boaE~lakka boaE~ldi. Birinchi boaE~lak aE" beldan pastki qism va ikki oyoq, ichki qismini qalin mis ushlab turuvchi marmar toshdan, ikkinchi boaE~lak aE" bel va koaE~krak temirdan, uchinchi qism aE"  yelka va bosh bronzadan iborat edi. Ikki qoaE~lni turli qayishuvchan metall va bronza qotishmalaridan yasadilar. Rodosliklar haykalning ochilish marosimini  oaE~n ikki yil mobaynida kutishga majbur boaE~lishdi. Bu noyob haykal shuncha yil davomida kutishlariga arzirdi. Uning goaE~zalligi va bahaybatligi orol ahlini lol qiladi. Gelios boshidagi gultojning quyosh nuridagi yogaE~dusi xuddi dengiz mayogaE~i singari uzoq-uzoqlardan koaE~rinib turardi. KoaE~p oaE~tmay haykal dovrugaE~i butun antik dunyoga tarqaldi. Biroq yarim asr oaE~tar-oaE~tmas, OaE~rta Yer dengizida yuz bergan zilzila tufayli Rodoslik Gelios(rimliklar Koloss deyishgan) haykali yerga qulaydi. Haykalning eng zaif qismi uning tizzalari ekan. Vaholanki, Xares va uning shogirdi Lisippa haykal maketidan uning zaif joyini qidirib necha oylar sarf qilgan edilar. aEsSopol tizzali KolossaEt iborasi ham xuddi shundan kelib chiqqan.

Rodosliklar xudolarining haykalini qaytadan tiklashga urinadilar. Bu ishda hatto Misr hukmdori asal va ustalar yuborib, yordam ham beradi. Biroq urinishlar zoe ketdi.

Uzoq yillar Rodos qirgaE~ogaE~ida yotgan Gelios haykali qoldiqlarini milodning birinchi asrida Rimlik tarixchi ToaE~ngaE~ich Pliniy ziyorat qilgan. Uni hayratga solgan narsa, haykal jimjilogaE~ini bir necha kishi arang koaE~targani boaE~lgan ekan. 

Haykalning kattaligini uning yakson boaE~lishidan bir necha asrlar keyin ham qoldiq oyoqlar orasidan orol gavaniga kirgan kema yoaE~lovchilari oaE~z yurtlarida soaE~zlab yurganlar. 

Rodoslik Koloss ming yil yer bagaE~irlab yotgan hudud Xaresning avlodlariga tegishli edi. 977 yilda meaE?mor bobosining ishini koaE~z qorachigaE~idek saqlagan rodoslik kishi hayotining soaE~nggi kunlarida qashshoqlik tufayli haykal parchalarini arab savdogariga pullaydi. MaaE?lumotlarga qaraganda, haykalning arab sohibining uyigacha yetib borgan bronza parchalari 900 tuyaga yuk boaE~lgan ekan.

Sohiba Oxunjonova tayyorladi






.